Om een indruk te krijgen van de tijd waarin Hilsondis leefde, duik ik de bibliotheek in van een wat grotere stad in mijn omgeving; op zoek naar geschiedenis-boeken. Ik ben lang niet in een bibliotheek geweest; destijds teleurgesteld in het aanbod van mijn plaatselijke bibliotheek. Maar ook nu schrik ik weer van het zeer beperkte aanbod in het algeheel. Gelukkig vind ik nog enkele geschiedenisboeken die me meer informatie geven over de tijd na de Romeinen, tot aan de tijd van Hilsondis. (Overigens zal ik ook haar echtgenoot Ansfried regelmatig aanhalen; over hem vind ik tot nu toe meer informatie dan over Hilsondis).
De tijdlijn
In de tijdlijn hierboven een eerste schets van de belangrijkste data en ontwikkelingen in de periode van – en voorafgaand aan – de tijd van Hilsondis. In het blauw de algemene historische ontwikkelingen, in het groen de specifieke informatie rondom Ansfried en Hilsondis. Zo probeer ik een globaal beeld te krijgen van de machtsverhoudingen en de ontwikkeling van het (christelijk) geloof in de Lage Landen in die tijd. In dit eerste deel ga ik in op de machtshebbers in die tijd.
Goed om te beseffen: de geschiedenis is niet altijd eensluidend over jaartallen of gebeurtenissen en is praktisch nooit objectief beschreven; er is altijd de mening of overtuiging van de schrijver in verweven. Daarnaast sta ik aan het begin van mijn zoektocht en kan het zijn dat ik de juiste data nog niet heb gevonden. Heb je opmerkingen of aanvullingen, dan hoor ik ze graag!
Het Frankische rijk en het ontstaan van graafschappen
– over de machtsverhoudingen in de Middeleeuwen, de tijd waarin Hilsondis leefde –
Rond 400-450 na Christus is het grote Romeinse rijk ten einde. Op de top van haar macht, beheerst het een groot deel van de wereld, waaronder de landen rondom de Middellandse zee. Nu raken echter grote delen van dat eens machtige rijk in verval. Steden worden verlaten, mensen trekken er weg bij gebrek aan werk. Zo ook in de Lage Landen.
De Lage Landen en omringende landen (nu België, Frankrijk en Duitsland) worden – ook reeds voor de Romeinse periode – bevolkt door diverse stammen. De stammen in het huidige Frankrijk vormen na het Romeinse rijk een verbond; het Frankische rijk. Ze worden steeds machtiger, met Doornik (nu België) als centrum en Clovis I als eerste machthebber van het Frankische rijk en de Merovingische dynastie. Nu zitten we in de vroege Middeleeuwen.
Als de macht van de Merovingische dynastie begint te verzwakken, zien de Karolingers hun kans schoon. Ten tijde van de Merovingische dynastie stonden zij aan het hoofd van de huishouding en hadden zij als hofmeijers al behoorlijk wat invloed. Met de afzwakkende macht van de laatste Merovingische koning, grijpen ze hun kans en nemen het gezag over. Zo ontstaat de Karolingische dynastie met Karel de Grote als grootste en bekendste koning van het Frankische rijk, die daarnaast ook keizer van het Roomse rijk wordt.
Karel de Grote wil een effectief bestuur en verdeelt zijn rijk in gouwen of graafschappen, die worden bestuurd door graven of bisschoppen. Zij dienen trouw te zijn aan de koning. Na Karel de Grote en zijn opvolger en zoon Lodewijk de Vrome, verzwakt echter de grote macht. Noormannen bevaren vanuit het noorden de rivieren en zeeën richting het Frankische rijk, plunderen en doen pogingen tot machtsovername. Onenigheden over de macht tussen de zoons van Lodewijk de Vrome ontstaat, een storm zet in 838 een groot deel van de Lage Landen onder water en het door Karel de Grote ingerichte bestuur met graafschappen, wordt een leenstelsel; Karolingische vorsten lenen grond uit aan verdienstelijke edellieden. Het verval wordt groter als deze leengebieden ook ineens erfelijk worden. Het overzicht en het centrale gezag verdwijnt. Met het Verdag van Verdun in 843, wordt het Frankische rijk in drieën opgedeeld, waarbij het Middenrijk onder Keizer Lotharius valt.
En zo komen we uit bij de graafschappen of gouwen van Ansfried en Hilsondis. Want het Middenrijk omvat het grootste deel van de Lage Landen, waaronder wat nu Brabant en Limburg is. In deze contreien bezitten Ansfried en Hilsondis beide vanuit erfelijkheid diverse graafschappen; Hoei, Teisterbant en Toxandrië (Strijen en Rijen) worden genoemd. Ondertussen is de macht verschoven naar wat nu het 1e Duitse keizerrijk wordt genoemd. Zo hadden Ansfried en Hilsondis nauwe banden met Otto II en werd Ansfried door Otto III gevraagd bisschop van Utrecht te worden.
Dat was heel hoogover een schets van de machtsverhoudingen in de vroege Middeleeuwen. In een volgend blog verdiep ik mij in de geloofswereld in de tijd van Hilsondis.
Geraadpleegde bronnen:
- Vikingen. Noormannen in de Lage Landen – L. van der Tuuk, isbn 978 94 019 06821
- Een kleine wereldgeschiedenis – J. van Oudheusden, isbn 978 90 35 140318
- Wikipedia, met name voor informatie rondom Ansfried en Hilsondis, waarbij mijn zoektocht uiteraard nog verder zal gaan