Eindelijk is het zover; ik ben op weg naar ’s Heerenberg voor het toneelstuk De heks van Almen van Theatermakers Achterhoek. Al tijden volg ik hen. Als ze enigszins in de buurt waren met hun toneelstuk was ik telkens te laat voor een kaartje. Nu is het gelukt en nog wel bij het kasteel Bergh in ’s Heerenberg!
Wat is er met Kasteel Bergh? Naar aanleiding van een bezoek aan dit kasteel – jaren terug – schreef ik mijn verhaal over Mechteld ten Ham, heks. Volgens een teruggevonden geschrift met daarin het proces van Mechteld uit ’s Heerenberg wilde ze bewijzen dat ze geen heks was, iets waar ze uiteindelijk wel van werd beschuldigd en vervolgens ook voor werd gemarteld en op de brandstapel kwam. Op het moment dat ik de martelkelder bezocht – onder in een toren van kasteel Bergh – voelde ik me misselijk worden. Ik voelde de aanwezigheid van Mechteld, ik voelde haar pijn, het onrecht. Het inspireerde me tot een verhaal over haar.
Terug naar het nu – naar het toneelstuk De heks van Almen. Ik loop over het wat hobbelige keienpad richting het kasteel, alsof je zo vervlogen tijden inloopt. Onder de poort door zie ik rijen stoelen in een kleine setting; het toneelstuk is buiten op het ommuurde kasteelplein. Het is een intieme setting, met vrouwen én mannen onder de aanwezigen, maar zoals altijd heb ik moeite met ‘landen’; teveel mensen dicht bij elkaar, teveel indrukken van mensen die ik niet zo snel kan verwerken en eigenlijk niet tot me wil nemen. Totdat de twee actrices, gekleed in Middeleeuwse kledij, opkomen. Het wordt direct muisstil in het publiek en dat blijft het tot het eind.
Wow wow wow. Ik heb echt zelden zo’n intens, goed opgezet stuk meegemaakt. Dat komt niet alleen doordat het onderwerp mij zo aanspreekt; de kracht en onderdrukking van de vrouw. Indringend, realistisch, helend en af en toe een humoristische opmerking om het even wat luchtiger te maken. Moeiteloos wordt het verleden verweven met het heden; hoe vrouwen die de kracht van de natuur kennen in de Middeleeuwen worden bestempeld als heks, gemarteld en verbrand; de volledige absurditeit van de Heksenhamer; een handleiding van honderden pagina’s om vrouwen als heks te veroordelen, hoe we sinds die tijd als vrouw hebben ‘geleerd’ dat het veiliger is om ons te schikken naar de man, hoe we ons als vrouw nu nog steeds niet uit durven spreken, tot de manosphere in onze tijd. Alles zit in dit ene toneelstuk van iets meer dan anderhalf uur. Meer dan duidelijk wordt dat het nog steeds noodzakelijk is om de geschiedenis van de heks onder de aandacht te brengen en om samen mét de man te werken aan een evenwichtige toekomst.
De indringendheid waarmee werd gespeeld en het thema hebben mij – en meer van de aanwezige vrouwen en mannen zag ik – diep in het hart geraakt. De locatie was treffend en bewust gekozen; het toneelstuk werd opgedragen aan Mechteld. Deze middag inspireert mij extra om te blijven schrijven over de kracht van de Vrouw. Als je gelegenheid hebt, bezoek deze voorstelling; het is een cursus in sneltreinvaart over de rol van de vrouw uit de Middeleeuwen tot in de huidige tijd.